Polski Alarm Smogowy opublikował raport o kontrolach gmin prowadzonych przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska w 2025 roku. Kontrole dotyczyły realizacji programów ochrony powietrza. Mimo, że liczba kontroli wzrosła, to wysolki odestek nieprawidłowości wciąż wskazuje na poważne problemy z wdrażaniem działań antysmogowych na poziomie lokalnym. W ponad połowie skontrolowanych gmin odnotowano problemy z realizacją działań naprawczych określonych w POP.
W 2025 roku WIOŚ skontrolowały blisko 10 procent polskich gmin; to więcej niż w poprzednich latach, co stanowi krok w dobrą stronę. Większa liczba kontroli może mobilizować samorządy do skuteczniejszej realizacji programów ochrony powietrza. Jednocześnie raport PAS wskazuje na duże różnice pomiędzy województwami – od 27 procent skontrolowanych gmin w Małopolsce do zaledwie 2 procent w województwie świętokrzyskim. Tak duże dysproporcje podważają zasadę powszechnego i jednolitego nadzoru nad stanem środowiska w Polsce.
Niepokojący jest również odsetek gmin, w których stwierdzono nieprawidłowości. Dotyczyły one 55 procent skontrolowanych jednostek. Nawet po odliczeniu gmin, w których zastrzeżenia miały wyłącznie charakter formalny, ponad połowa kontrolowanych samorządów miała problemy z realizacją działań naprawczych określonych w POP.
Raport zwraca uwagę na utrzymującą się dominację naruszeń formalnych, które stanowiły 29 procent wszystkich wykrytych nieprawidłowości. Zdaniem PAS może to oznaczać, że część kontroli koncentruje się na łatwiejszych do wykazania błędach biurokratycznych, zamiast na realnej ocenie skuteczności działań poprawiających jakość powietrza. Szczególnie alarmująca jest sytuacja w województwach, w których kwestie formalne stanowiły 100 procent zarzutów. Może to sugerować zbyt powierzchowny zakres prowadzonych kontroli.
W 2025 roku kary finansowe nałożono na 44 gminy, a ich łączna wysokość przekroczyła 2,3 mln zł. Z raportu wynika jednak, że większość naruszeń nadal pozostaje bez konsekwencji, a tam, gdzie kary są nakładane, inspektorzy najczęściej decydują się na najniższą możliwą sankcję, czyli 50 tys. zł.
Wnioski z raportu są jednoznaczne: kontrole gmin powinny być nie tylko częstsze, ale też bardziej pogłębione i prowadzone według jednolitych zasad w całym kraju. Bez realnej oceny skuteczności działań naprawczych oraz konsekwencji za ich niewykonywanie programy ochrony powietrza nie będą wystarczająco skutecznym narzędziem walki ze smogiem.
