Alarmujące dane. Smog wrócił do Polski – PAS sprawdza jakość powietrza

Polski Alarm Smogowy przeanalizował dane Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska dotyczące jakości powietrza za 2025 rok i porównał je z poprzednim rokiem. Okazuje się, że w prawie wszystkich miejscowościach znajdujących się w czołówce “smogowych rekordzistów” pogorszyła się jakość powietrza. Co więcej, jak wskazują dane GIOŚ, od 2023 roku obserwujemy zwiększanie się liczby obszarów, na których występują przekroczenia dopuszczalnych norm jakości powietrza. Trend poprawy jakości powietrza w Polsce uległ odwróceniu – stwierdza Polski Alarm Smogowy – oddychamy coraz gorszym powietrzem. 

Polski Alarm Smogowy posłużył się Rocznymi ocenami jakości powietrza za rok 2024 i 2025 i pokazał jak zmieniał się poziom zanieczyszczenia powietrza w miejscowościach, które znalazły się w pierwszej dziesiątce „smogowych rekordzistów”. W prawie wszystkich z nich odnotowano niekorzystny wzrost. W Żywcu i położonym na Warmii Nowym Mieście Lubawskim stężenie rakotwórczego benzo(a)pirenu wzrosło prawie dwukrotnie (w Żywcu z 400% na 700% normy, w Nowym Mieście Lubawskim z 300% na 500% normy). Nową miejscowością na smogowej mapie Polski są Zdzieszowice z woj. opolskiego, gdzie wznowiono pomiary benzo(a)pirenu. Rok tych pomiarów wyniósł Zdzieszowice na pierwsze miejsce w Polsce (900% dopuszczalnej normy) przebijając nawet dotychczasowego lidera: Nową Rudę (800% normy w najnowszym rankingu). Fakt, że miejscowość, w której zaczęto mierzyć zanieczyszczenie powietrza, natychmiast trafia na pierwsze miejsce smogowego rankingu dowodzi, że podobna sytuacja może mieć również miejsce w tysiącach innych miast i wsi, gdzie pomiary nie są prowadzone. 

Liczba dni smogowych, czyli takich, w których przekroczona została norma dobowa dla stężenia pyłu PM10, wzrosła we wszystkich miastach z czołówki listy smogowych rekordzistów. W 2025 roku w Nowej Rudzie smog panował aż przez trzy miesiące (91 dni). Rok wcześniej liczba dni smogowych wynosiła tam 73, przekraczając dwukrotnie poziom dopuszczalny (35 dni rocznie). W niechlubnej czołówce znajduje się również Żywiec, Krotoszyn i Nowy Targ, gdzie odnotowano około 60 dni z przekroczeniami. W dwóch z nich – w porównaniu z rokiem 2024 – odnotowano także około dwukrotny wzrost liczby dni z przekroczeniem dopuszczalnych stężeń.

– Rok temu, w 2025 – mimo pogorszenia stanu powietrza w Polsce – byliśmy ostrożni w ocenie trendu, uznając, że jeden rok to zbyt krótki okres na taką ocenę. Teraz w 2026, obserwując wskaźniki jakości powietrza w dłuższym czasie, możemy powiedzieć z dużo większą pewnością: trend poprawy jakości powietrza w Polsce ulega odwróceniu. Obawiam się, że wracamy do smogowych sezonów grzewczych, jakie pamiętamy sprzed kilku lat – stwierdza Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego. To powinien być alarmowy sygnał dla rządu i samorządów, że działań smogowych nie należy odpuszczać. – W tym kontekście szczególnie niepokoi zapaść w Programie Czyste Powietrze – liczba wniosków na wymianę starego kotła i ocieplenie domu znacząco spadła. Program wciąż czeka na reformy, które poprawią jego funkcjonowanie. 

Najnowsze oceny jakości powietrza Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska potwierdzają pogarszający się stan powietrza w Polsce w dwóch ostatnich latach. Od 2023 roku wzrosła liczba obszarów z przekroczeniem średniorocznych norm dla pyłu PM2.5, rakotwórczego benzo(a)pirenu oraz dopuszczalnej liczby dni smogowych (przekraczających normę dobową dla pyłu PM10). 

– Regularnie odbieramy telefony od zaniepokojonych mieszkańców miejscowości pozbawionych oficjalnych stacji pomiarowych, którzy alarmują, że sytuacja w ich okolicy jest dramatyczna. Odnosi się wrażenie, że przedwcześnie ogłoszono sukces w walce ze smogiem, co dla niektórych stało się przyzwoleniem na powrót do starych nawyków – palenia paliwami niskiej jakości w starych kotłach. To błędne mniemanie – w Polsce wciąż dymi 2,5 miliona „kopciuchów”, których wymiana w zasadzie stanęła w miejscu. Program Czyste Powietrze, który zapewniał wsparcie dla takich przedsięwzięć jest w wyraźnym kryzysie, nie tylko wizerunkowym, ale i finansowym. Do tej pory w 2026 roku do programu złożono niecałe 20 tys. wniosków – to mniej więcej tyle ile składano w jednym miesiącu roku 2024! Program Czyste Powietrze ma poważny problem, a bez niego o czystym powietrzu możemy tylko pomarzyć. Najnowsze dane to już nie żółta, ale czerwona kartka dla obecnego rządu, który zupełnie zaniedbał problem zanieczyszczenia powietrza w Polsce. – dodaje Piotr Siergiej. 

Połowa gmin w Polsce nieprawidłowo wdraża Programy ochrony powietrza – nowy raport PAS

Polski Alarm Smogowy opublikował raport o kontrolach gmin prowadzonych przez wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska w 2025 roku. Kontrole dotyczyły realizacji programów ochrony powietrza. Mimo, że liczba kontroli wzrosła, to wysolki odestek nieprawidłowości wciąż wskazuje na poważne problemy z wdrażaniem działań antysmogowych na poziomie lokalnym. W ponad połowie skontrolowanych gmin odnotowano problemy z realizacją działań naprawczych określonych w POP.

W 2025 roku WIOŚ skontrolowały blisko 10 procent polskich gmin; to więcej niż w poprzednich latach, co stanowi krok w dobrą stronę. Większa liczba kontroli może mobilizować samorządy do skuteczniejszej realizacji programów ochrony powietrza. Jednocześnie raport PAS wskazuje na duże różnice pomiędzy województwami – od 27 procent skontrolowanych gmin w Małopolsce do zaledwie 2 procent w województwie świętokrzyskim. Tak duże dysproporcje podważają zasadę powszechnego i jednolitego nadzoru nad stanem środowiska w Polsce.

Niepokojący jest również odsetek gmin, w których stwierdzono nieprawidłowości. Dotyczyły one 55 procent skontrolowanych jednostek. Nawet po odliczeniu gmin, w których zastrzeżenia miały wyłącznie charakter formalny, ponad połowa kontrolowanych samorządów miała problemy z realizacją działań naprawczych określonych w POP.

Raport zwraca uwagę na utrzymującą się dominację naruszeń formalnych, które stanowiły 29 procent wszystkich wykrytych nieprawidłowości. Zdaniem PAS może to oznaczać, że część kontroli koncentruje się na łatwiejszych do wykazania błędach biurokratycznych, zamiast na realnej ocenie skuteczności działań poprawiających jakość powietrza. Szczególnie alarmująca jest sytuacja w województwach, w których kwestie formalne stanowiły 100 procent zarzutów. Może to sugerować zbyt powierzchowny zakres prowadzonych kontroli.

W 2025 roku kary finansowe nałożono na 44 gminy, a ich łączna wysokość przekroczyła 2,3 mln zł. Z raportu wynika jednak, że większość naruszeń nadal pozostaje bez konsekwencji, a tam, gdzie kary są nakładane, inspektorzy najczęściej decydują się na najniższą możliwą sankcję, czyli 50 tys. zł.

Wnioski z raportu są jednoznaczne: kontrole gmin powinny być nie tylko częstsze, ale też bardziej pogłębione i prowadzone według jednolitych zasad w całym kraju. Bez realnej oceny skuteczności działań naprawczych oraz konsekwencji za ich niewykonywanie programy ochrony powietrza nie będą wystarczająco skutecznym narzędziem walki ze smogiem.

Pełny raport PAS do pobrania TUTAJ

W Krakowie stężenie dwutlenku azotu na granicy normy, ale do zdrowego powietrza wciąż daleko

Najnowsze dane GIOŚ pokazują, że w Krakowie średnioroczne stężenie NO₂ znalazło się na granicy dopuszczalnej normy, chociaż wartość ta jest wciąż bardzo odległa od poziomu rekomendowanego przez WHO. To początek procesu naprawy powietrza w Krakowie – podkreśla Krakowski Alarm Smogowy i wskazuje na stopniowy spadek liczby samochodów z silnikami Diesla. Mimo spadku średniorocznego stężenia, w godzinach szczytu wciąż występują bardzo wysokie stężenia NO₂.

Po raz pierwszy w historii pomiarów w Krakowie średnioroczne stężenie NO₂ na stacji komunikacyjnej przy alei Krasińskiego znalazło się dokładnie na granicy  dopuszczalnej normy (40 µg/m³) – wynika z najnowszych danych GIOŚ za 2025 rok.

  • Wartość ta jest wciąż dwukrotnie wyższa niż nowe limity, które Kraków powinien spełnić najpóźniej za 3,5 roku oraz czterokrotnie wyższa niż zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia, WHO (bezpieczny poziom: 10 µg/m³).
  • W godzinach szczytu nadal występują bardzo wysokie stężenia NO₂ – w ostatnim miesiącu sięgały 90–100 µg/m³.
  • Nawet niewielkie obniżenie NO₂ jest korzystne dla osób z astmą i POChP, a także minimalizuje ryzyko udaru i zawału serca.
  • Z danych uzyskanych z Urzędu Miasta wynika, że Krakowianie coraz chętniej wybierają mniej trujące samochody. Między 2022 a 2025 rokiem liczba zarejestrowanych samochodów spełniających wymagania obowiązującej  Strefy Czystego Transportu wzrosła z 77% do 87%.

Najnowsza ocena jakości powietrza dla województwa małopolskiego za rok 2025 opublikowana przez Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w dniu 30 kwietnia 2026 wykazała, że w Krakowie odnotowano stężenie dwutlenku azotu dokładnie na granicy normy. Na stacji monitoringu jakości powietrza na alei Krasińskiego odnotowano średnioroczne stężenie wynoszące 40 mikrogramów na metr sześcienny, czyli równe wartości dopuszczalnej wartości. Mimo pewnej poprawy wartości średniorocznych w godzinach szczytu, w Krakowie wciąż występują bardzo wysokie stężenia NO₂.

– Osiągnięcie stężenia NO₂ na granicy normy to dobry początek wieloletniego procesu redukcji zanieczyszczeń pochodzących z silników spalinowych – zauważa Filip Jarmakowski z Krakowskiego Alarmu Smogowego – Pamiętajmy jednak, że obecne stężenie jest dwukrotnie wyższe niż normy dla tego toksycznego gazu, które zaczną obowiązywać już za trzy i pół roku (styczeń 2030), zgodnie z nową dyrektywą powietrzną. Są one również czterokrotnie wyższe od rekomendowanych przez Światową Organizację Zdrowia, która bezpieczną wartość ustaliła na poziomie 10 µg/m³. Naszym zdaniem już sama wieloletnia dyskusja o SCT i przyjęcie jej pierwszej wersji w 2022 roku sprawiły, że w mieście rejestruje się mniej trujących diesli i oddychamy lepszym powietrzem – dodaje Jarmakowski. – Jeżeli uchwała dotycząca SCT nie zostanie zmieniona, to spodziewamy się, że jej pozytywny wpływ będzie coraz wyraźniejszy.

KAS zwraca uwagę, że na poprawę jakości powietrza mogły wpłynąć działania Urzędu Miasta podczas wprowadzania pierwszej Strefy Czystego Transportu w 2022 roku. Dyskusja o szkodliwości zanieczyszczeń transportowych i nawet krótkotrwałe wprowadzenie Strefy sprawiły, że Krakowianie częściej kupowali pojazdy spełniające jej wymogi. Między 2022 a 2025 rokiem liczba zarejestrowanych samochodów spełniających wymagania obecnej SCT wzrosła z 77% do 87%. Z danych widać, że dyskusja o SCT pomogła podnieść świadomość Krakowian na temat problemu zanieczyszczeń transportowych – zaczęto rejestrować mniej starych, sprowadzanych z zagranicy samochodów z silnikami Diesla.

Na podstawie danych o nowo rejestrowanych samochodach w latach 2020-2025 w Krakowie widać trend odchodzenia od samochodów z silnikiem Diesla. W roku 2020 stanowiły one 35% wszystkich samochodów zarejestrowanych w Krakowie, w 2025 odsetek spadł do 31%. Jednocześnie rośnie liczba zarejestrowanych samochodów napędzanych benzyną: w 2020 roku stanowiły one 65% wszystkich pojazdów, w 2025 było to już 69%.

Zmniejszenie stężenia tlenków azotu jest kluczowe ze względu na zdrowie  Krakowian, zwłaszcza tych cierpiących na astmę, POChP, czy osób z ryzykiem udaru lub zawału. NO₂ to trujący gaz, który – jak pokazują badania – zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na astmę, zmniejsza zdolność poznawcze u młodzieży szkolnej oraz przyczynia się do większej liczby hospitalizacji z powodu chorób sercowo-naczyniowych.

Można się spodziewać, że większa poprawa jakości powietrza w Krakowie pojawi się w roku 2029, kiedy to w Krakowie w Strefie Czystego Transportu zaczną obowiązywać szersze ograniczenia. Skończy się wtedy możliwość wjazdu za opłatą pojazdami niespełniającymi wymogów SCT. Jednocześnie od 2030 roku zacznie obowiązywać nowa dyrektywa powietrzna przyjęta ze względu na ochronę zdrowia, w której dopuszczalne stężenia NO₂ spadną o połowę.

Alarm Smogowy szuka pracownika w międzynarodowym projekcie

Czy chcesz mieć realny wpływ na to, czym oddychamy w Europie? Dołącz do Polskiego Alarmu Smogowego – organizacji, która od lat skutecznie zmienia rzeczywistość i walczy o czyste powietrze w Polsce. Teraz ruszamy szerzej! Dlatego też poszukujemy zorganizowanej i komunikatywnej osoby, która wesprze nas w realizacji międzynarodowych kampanii na rzecz czystego powietrza.

Stanowisko: Asystent/ka kampanii antysmogowych w międzynarodowym projekcie 
Miejsce pracy: Kraków (biuro w centrum) 
Pracodawca: Stowarzyszenie Alarm Smogowy (Polski Alarm Smogowy)
Wymiar: 1 etat

Zakres obowiązków:
1. Wsparcie koordynatora projektu w zakresie kampanii „Zobacz czym oddychasz” oraz kampanii pomiarów zanieczyszczeń generowanych przez ruch samochodowy – koordynacja logistyki kampanii w wybranych krajach Unii Europejskiej.
2. Wsparcie komunikacji międzynarodowej: stały kontakt z partnerami z wybranych krajów Unii Europejskiej
3. Organizacja spotkań i wydarzeń: spotkania międzynarodowych partnerów projektu, wydarzenia medialne, np. konferencje prasowe, happeningi 
4. Zbieranie i analiza danych: pozyskiwanie i wstępna analiza danych dotyczących jakości powietrza w wybranych krajach Unii Europejskiej. 
5. Social Media: Prowadzenie bieżącej komunikacji w mediach społecznościowych dotyczącej postępów projektu.
6. Administracja projektowa: Dbanie o obieg dokumentów i dobrą organizację pracy w zespole.

Czego oczekujemy?
1. Biegłości w języku angielskim: To Twój główny język pracy – musisz czuć się w nim swobodnie zarówno w piśmie, jak i w mowie.
2. Doświadczenia w NGO: Rozumiesz specyfikę pracy w organizacjach pozarządowych i prowadzenia kampanii społecznych.
3. Komunikatywności i organizacji: Potrafisz zapanować nad chaosem, lubisz ludzi i potrafisz jasno przekazywać myśli.
4. Wiedzy merytorycznej: Znasz podstawy dotyczące ochrony powietrza, ochrony środowiska i zdrowia.
5. Zmysłu social-media: Wiesz, jak budować zasięgi i zaangażować odbiorców wokół ważnych tematów oraz jak współpracować z agencjami reklamowymi
6. Kreatywności: Umiesz myśleć poza schematami
7. Mile widziane: Znajomość dodatkowych języków (hiszpański, włoski, francuski lub niemiecki będzie ogromnym atutem) oraz doświadczenie w pracy z analizą i wizualizacja danych.

Co oferujemy?
1. Wpływ na rzeczywistość: Pracę w organizacji, która realnie wpływa na poprawę jakości powietrza w Polsce i świadomość w tym zakresie.
2. Międzynarodowe środowisko: Unikalną okazję do współpracy z organizacjami z całej Europy 
3. Elastyczność: Pracujemy w krakowskim biurze, ale szanujemy potrzeby pracowników odnośnie pracy z domu.
4. Rozwój i dynamikę: Możliwość zdobycia doświadczenia przy współpracy z ekspertami w dziedzinie ochrony powietrza 
5. Wynagrodzenie: Adekwatne do doświadczenia i zaangażowania
6. Forma zatrudnienia: Umowa o pracę

Jak aplikować?
Wyślij swoje CV (opcjonalnie z krótkim listem motywacyjnym w języku angielskim) na adres: [email protected]

Drogi pellet, tanie pompy ciepła – najnowszy raport kosztów ogrzewania

Spośród popularnych metod ogrzewania domów najdroższy w eksploatacji okazał się kocioł pelletowy – wynika z najnowszego raportu Polskiego Alarmu Smogowego. Na drugim miejscu pod względem kosztów uplasował się kocioł gazowy, a na trzeciej pozycji pozaklasowy kocioł na drewno. Niespodzianka czeka kupujących pellet, ponieważ koszt ogrzewania za jego pomocą wzrósł w półtora roku o niemal 40%; dla porównania – koszty eksploatacji pomp ciepła wzrosły jedynie o 4%. Najtaniej ogrzejemy dom gruntową pompą ciepła z ogrzewaniem podłogowym – w typowym domu zapłacimy rocznie nawet 5,5 tysiąca mniej niż w przypadku ogrzewania pelletowego.

Polski Alarm Smogowy po raz kolejny przeanalizował roczne koszty ogrzewania domów dla różnych rodzajów źródeł ciepła, które ustalono na podstawie przeprowadzonego na początku kwietnia 2026 roku monitoringu cen paliw i nośników energii. Przygotowany kalkulator pozwala sprawdzić, które źródło ciepła jest aktualnie najbardziej opłacalne i jak termomodernizacja budynku wpływa na roczne koszty ogrzewania.

Koszty ogrzewania domu i ciepłej wody użytkowej wyliczono między innymi dla budynku  w średnim stanie ocieplenia (zużycie ciepła na średnim poziomie 120 kWh/rok/m²), o powierzchni 150 m², zamieszkałego przez czteroosobową rodzinę. Poza najdroższym i mało popularnym kotłem olejowym (12 396 zł rocznie), ogrzewanie domu pelletem to obecnie najbardziej kosztowna metoda ogrzewania domu. Pellet kupiony na początku kwietnia oznacza roczny wydatek aż 10 374 zł. Kolejne na liście kotły gazowe wypadają nieco korzystniej – 8810 zł, natomiast najtańszym sposobem ogrzewania domu jest pompa ciepła z ogrzewaniem podłogowym (5474-4708 zł, zależnie od wersji). 

Ciekawie wygląda zmiana kosztów ogrzewania pelletem i pompą ciepła w ostatnich 18 miesiącach. Od października 2024 roku koszt ogrzania domu pelletem wzrósł aż o 39%, tymczasem gospodarstwa domowe z pompami ciepła odnotowały wzrost o jedyne 4%. W tym samym okresie koszty ogrzewania domu węglem nie uległy zmianie, a ogrzewanie gazowe staniało o 7%.

– Zastanawiająca jest wciąż wysoka popularność kotłów pelletowych w Programie Czyste Powietrze, które stanowią zdecydowaną większość składanych wniosków o dopłatę – mówi Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego – Spośród najpopularniejszych metod ogrzewania pellet jest przecież obecnie najdroższą opcją, w typowym domu jednorodzinnym gaz jest tańszy o półtora tysiąca rocznie, a pompa ciepła – zależnie od wersji – to koszty niższe o 3-5,5 tys. złotych rocznie. Osoby, które pod wpływem nie zawsze prawdziwych medialnych opowieści porzuciły myśl o pompie ciepła na rzecz kotła pelletowego, dziś prawdopodobnie z niepokojem rewidują swoje decyzje. Wybór źródła ciepła powinien być dobrze przemyślany i podjęty po konsultacjach z rzetelnym audytorem energetycznym lub ekodoradcą  – dodaje Piotr Siergiej – tylko w takim przypadku możemy uniknąć cenowych niespodzianek. Wiemy z rozmów z urzędnikami w gminach, że obywatele oczekują nie tylko wsparcia finansowego w wymianie starego kotła, ale również jasno wytyczonego kierunku zmian. W tej chwili polityka energetyczna państwa takiej stabilności nie zapewnia. 

Ciekawie przedstawia się również porównanie kosztów ogrzewania w domu bez ocieplenia (zużycie ciepła na poziomie 170 kWh/rok/m²) z domem o dobrym, często spotykanym ociepleniu (12 cm ściany, 20 cm poddasze, zużycie ciepła na poziomie 80 kWh/rok/m²). Po termomodernizacji możemy spodziewać się znacznego spadku kosztów, a im droższy typ ogrzewania, tym większe oszczędności. Dla kotła gazowego roczny koszt spada z 11 690 na 6505 zł, a dla pelletu z 14 165 na 7342 zł!

Posługując się kalkulatorem kosztów ogrzewania udostępnionym przez Polski Alarm Smogowy możemy oszacować roczny koszt ogrzewania dla swojego domu i sprawdzić jak będzie on wyglądał zależnie od poziomu ocieplenia i źródła ciepła. Wystarczy podać metraż budynku, liczbę zamieszkujących go osób i poziom ocieplenia w kalkulatorze, który posługuje się cenami nośników ogrzewania aktualizowanymi co kwartał. 

Aktualny monitoring cen paliw stałych wykonany został w dniach 1-2 kwietnia 2026 r. Kontroli poddano po dwa składy opału z każdego województwa – w całej Polsce 32. Wybrano składy zlokalizowane w różnych miejscowościach.

Kalkulator kosztów ogrzewania PAS powstał w oparciu o bardziej rozbudowane narzędzie, które przygotowało Porozumienie Branżowe Na Rzecz Efektywności Energetycznej (POBE). Dane, na których opiera się kalkulator, są uaktualniane co trzy miesiące.

Link do kalkulatora TUTAJ: https://polskialarmsmogowy.pl/kalkulator-kosztow-ogrzewania/

Raport cen paliw stałych do pobrania TUTAJ: https://krakowskialarmsmogowy.pl/wp-content/uploads/2026/04/Raport-Ceny-paliw-stalych-kwiecien-2026.pdf 

Bezpieczeństwo kraju i niskie rachunki dzięki programowi “Czyste Powietrze” – apel do Premiera o interwencję

Zakończyła się siódma edycja kampanii Polskiego Alarmu Smogowego „Zobacz, czym oddychasz” wskazującej na konsekwencje oddychania smogiem. Na finale kampanii Polski Alarm Smogowy i organizacje pozarządowe apelują do premiera Donalda Tuska o  pilną naprawę programu “Czyste Powietrze”, wspierającego wymianę starych źródeł ciepła i termomodernizację domów. Poprawa efektywności energetycznej budynków to inwestycja w czyste powietrze i bezpieczeństwo energetyczne kraju, zmniejszająca zależność Polski od importu paliw – węgla, gazu, biomasy – wskazują organizacje podpisane pod apelem. 

20 organizacji pozarządowych oraz Polski Alarm Smogowy apeluje do Premiera Donalda Tuska o interwencję i naprawę Czystego Powietrza, kluczowego programu walki ze smogiem. Autorzy apelu wskazują na poważny kryzys programu Czyste Powietrze. Po roku od jego ponownego uruchomienia widać, że tempo realizacji celów jest bardzo wolne. W 2025 r. do programu złożono zaledwie 55 tys. wniosków – to prawie pięciokrotnie mniej niż w 2024 r. i blisko czterokrotnie mniej niż w 2023 r. W obecnym tempie cel programu (modernizacja 2,5 miliona domów) zostanie osiągnięty za około 40 lat.

Przerost biurokracji, skomplikowane zasady, niewydolna obsługa beneficjentów i praktyczne wykluczenie z programu osób o niższych dochodach to według autorów apelu największe problemy, z którymi mierzą się beneficjenci Czystego Powietrza. Te i inne czynniki wywołały drastyczny spadek zaufania do programu wśród obywateli, przedsiębiorców oraz samorządów. 

Autorzy apelu przypominają zapowiadaną przez premiera Tuska “termomodernizację domów na wielką skalę” i zapisy umowy koalicyjnej z października 2023 r. mówiące o rozwijaniu programu Czyste Powietrze i przyspieszeniu termomodernizacji domów. – Niestety zamiast wielkiej skali mamy poważny kryzys i zapaść w liczbie składanych wniosków w programie Czyste Powietrze – mówi Andrzej Guła, prezes Alarmu Smogowego. 

Organizacje pozarządowe wskazują, że inwestycja w termomodernizację budynków to inwestycja nie tylko w czyste powietrze, ale też w bezpieczeństwo energetyczne kraju. – Rządzący niestety wciąż nie dostrzegają, że poprawa efektywności energetycznej budynków prowadzi do zmniejszenia uzależnienia od importowanych paliw – gazu, węgla czy biomasy i dlatego powinna być traktowana przez rząd priorytetowo  – mówi Guła i dodaje – politycy nie widzą, że nie chodzi tu o żadną “zieloną ideologię” tylko o czyste powietrze, bezpieczeństwo energetyczne i niższe rachunki gospodarstw domowych za ogrzewanie.  

Poważny problem zanieczyszczenia powietrza po raz siódmy pokazała kampania edukacyjna „Zobacz, czym oddychasz”, która dotarła do 28 miast i wsi w 12 województwach. Instalacje pojawiły się przede wszystkim w gminach, w których nie są prowadzone pomiary jakości powietrza, po to żeby pokazać mieszkańcom, jak poważnym problemem jest  zanieczyszczone powietrze. W ciągu siedmiu edycji kampanii instalacja mobilnych płuc odwiedziła już ponad 200 miejscowości. Tak duże zainteresowanie ze strony gmin pokazuje, że istnieje duże zapotrzebowanie na działania zwiększające świadomość mieszkańców na temat poziomu zanieczyszczenia powietrza.

W ramach kampanii do gmin trafia dwumetrowy model ludzkich płuc, który „oddycha” pochłaniając zanieczyszczenia powietrza. Powietrze jest pobierane przez wentylatory symulujące proces oddychania, a zanieczyszczenia osiadają na białej materii pokrywającej płuca, które – w zależności od poziomu zanieczyszczenia powietrza – przybierają grafitowy, a nawet czarny kolor. Instalację ustawiano na cztery tygodnie w różnych lokalizacjach, głównie tam, gdzie nie prowadzi się pomiarów jakości powietrza, a mieszkańcy często nie mają świadomości, jakim powietrzem oddychają.

W tej edycji kampanii PAS zaprosiła do współpracy środowisko naukowe i lekarskie. Jednym z celów kampanii jest edukacja, szczególnie ważna w czasach szerzącej się dezinformacji. W roli Ambasadorów i Ambasadorek kampanię wspierają między innymi: dr n. med. Katarzyna Musioł – specjalistka chorób dziecięcych, onkolog i hematolog dziecięcy, dr n. med. Piotr Dąbrowiecki – specjalista chorób wewnętrznych, alergolog, dr hab. n. med. Michał Krzyżanowski – epidemiolog środowiskowy, prof. dr hab. Bolesław Samoliński, specjalista zdrowia publicznego, alergolog, otorynolaryngolog. Na liście ambasadorów znalazły się również organizacje: Polskie Towarzystwo Alergologiczne i Polska Federacja Stowarzyszeń Chorych na Astmę, Alergię i POChP oraz Europejskie Centrum Czystego Powietrza.

Partnerami kampanii są: Allegro Foundation, Clean Air Fund oraz Fundacja Better Future. Kampanię wspiera również Edukacyjna Sieć Antysmogowa NASK. Na terenie województwa mazowieckiego kampania prowadzona była w ramach projektu “Czyste Powietrze dla Metropolii Warszawskiej” sfinansowanego ze środków Zarządu Województwa Mazowieckiego.

Apel do Premiera Donalda Tuska w sprawie programu “Czyste Powietrze” podpisały: Ekowyborca, Europejskie Centrum Czystego Powietrza, Fundacja 360!, Fundacja EkoRozwoju, Fundacja Frank Bold, Fundacja Greenpeace Polska, Fundacja Instrat, Fundacja “Mission Possible”, Fundacja Rodzice dla Klimatu, Fundacja Rozwoju Ekologicznego i Ochrony Środowiska EKO – LUBUSZ, HEAL Polska, Instytut Ekonomii Środowiska, Instytut Reform, Polski Alarm Smogowy, Polski Klub Ekologiczny Okręg Mazowiecki, Project Tempo, Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA, Stowarzyszenie Elektroprosumentów Obywatelska Społeczność Energetyczna, Stowarzyszenie Lepsze Miejsce, Światowy Ruch Katolików na rzecz Środowiska, Zielony Instytut

Apel do Premiera Donalda Tuska można pobrać TUTAJ

Premiera nowego dokumentu Ewy Ewart o smogu „Do ostatniego oddechu” już w najbliższą niedzielę

Wybitna dokumentalistka Ewa Ewart po nagrodzonym filmie „Do ostatniej kropli”, stworzyła kolejny przejmujący dokument wpisujący się w jej środowiskowe zainteresowania. „Do ostatniego oddechu” to opowieść o walce o prawo do oddychania czystym powietrzem, rozpisana na pięć kontynentów. Reżyserka zabiera nas do miejsc, w których lokalne społeczności zmagają się z zanieczyszczeniem powietrza. Są to: Kraków, Londyn, Santiago de Chile, Kalifornia i Lahore. Premiera dokumentu Ewy Ewart „Do ostatniego oddechu” już w niedzielę 29 marca na kanale TVN24, o godzinie 17.

Zanieczyszczenie powietrza zabija nie tylko w Polsce. Z tego powodu każdego roku na świecie umiera osiem milionów osób. Z uwagi na złą jakość powietrza co 5 minut umiera dziecko. Zanieczyszczenie powietrza może wywoływać udar mózgu, zawał serca, raka płuca i inne nowotwory, a także astmę, cukrzycę, chorobę Alzheimera, depresję, poronienie czy autyzm. Dlatego nie tylko w Polsce, ale również w wielu innych krajach pojawiają się inicjatywy walczące o prawo do oddychania czystym powietrzem. 

Dokument Ewy Ewart „Do ostatniego oddechu” to jednak historia nie tylko o smogu, ale przede wszystkim o ludziach, których połączyła niezgoda na oddychanie zanieczyszczonym powietrzem, ich determinacji i uporze, o walce o prawo do oddychania czystym powietrzem. Autorka zabiera nas w podróż do miejsc na kilku kontynentach: Polski, Wielkiej Brytanii, Chile, Stanów Zjednoczonych, Republiki Południowej Afryki i Pakistanu, a opowiedziane w filmie historie pokazują, że smog to problem, z którym można wygrać.

Uderzające i niepokojące jest podobieństwo filmowych ujęć Santiago De Chile, Lahore w Pakistanie czy Warszawy i Krakowa. Podobne są również doświadczenia ludzi skazanych na oddychanie smogiem. Niezależnie od kontynentu czy kraju, słyszymy identyczne zdania: wszyscy mówią o narażeniu zdrowia swoich dzieci i rodzin.

– Zanieczyszczenie powietrza emanuje zapachem rozpaczy, utraconych możliwości i śmierci ludzi. Mam nowonarodzonego syna i zastanawiam się jaką planetę mu przekażę – mówi na filmie pakistański aktywista antysmogowy Abid Omar. Niektórzy opuszczają swoje miejsca zamieszkania, inni – jak działacze z Krakowa – decydują się zostać i walczyć o prawo do oddychania czystym powietrzem. Zarówno Londyn, RPA czy Kraków to miejsca, w których zmiana prawa stała się kluczowa w tych zmaganiach. Wywalczone przez naukowców i lokalne społeczności prawo do życia w czystym środowisku staje się coraz częściej najważniejszym elementem naprawy otaczającej ich rzeczywistości.

W Krakowie presja mieszkańców doprowadziła do wprowadzenia zakazu palenia węglem i drewnem, co przyniosło spektakularną poprawę jakości powietrza. Liczba dni smogowych w ciągu roku zmalała o ponad 100 – ze 127 w 2011 roku do 23 w 2024 roku. Skutki tej zmiany mają fundamentalne znaczenie dla zdrowia Krakowian. Opublikowane w brytyjskim dzienniku „The Guardian” wyliczenia Europejskiego Centrum Czystego Powietrza wskazują, że dzięki redukcji zanieczyszczeń w ciągu dekady udało się uniknąć około sześciu tysięcy przedwczesnych zgonów wśród mieszkańców miasta. Równie optymistyczne są wyniki badań zespołu prof. Ewy Czarnobilskiej, które dowodzą bezpośredniego przełożenia poprawy jakości powietrza, wynikającej z likwidacji około 30 tysięcy starych pieców, na zdrowie najmłodszych – odsetek krakowskich dzieci dotkniętych objawami astmy spadł w tym okresie z 22% do 9%.

– Jestem przekonany, że walkę ze smogiem można wygrać – mówi w filmie Andrzej Guła, lider Polskiego Alarmu Smogowego – tylko wymaga to dużo większej determinacji ze strony rządzących. Walkę ze smogiem wygramy, jeśli politycy uświadomią sobie że stawką jest nasze zdrowie i życie. 

Film „Do ostatniego oddechu” można zobaczyć na kanale TVN24 TUTAJ: https://tvn24.pl/plus/filmy-dokumentalne/film-ewy-ewart-do-ostatniego-oddechu-vc8967270 

Ewa Ewart to wielokrotnie nagradzana reżyserka filmów dokumentalnych, specjalizująca się w filmach przełomowych i mocno przemawiających do odbiorcy. Podróżowała i pracowała w wielu krajach na świecie, gdzie zrealizowała dokumenty śledcze, polityczne i programy poruszające kwestie społeczne. Jej filmy ujawniły informacje o korupcji w Rosji, opowiadały o tajnych więzieniach w Korei Północnej czy wojnie domowej w Kolumbii. Ewa Ewart jest wybitną i wielokrotnie nagradzaną dokumentalistką. Jej dokument z 2024 roku „Do ostatniej kropli” otrzymał aż jedenaście nagród na festiwalach filmowych.

Producentem filmu jest Orient Film. Film powstał dzięki wsparciu: Clean Air Fund, PwC, BNP Paribas, TVN S.A., Grupa Luxmed, Fundacja Gospodarki i Administracji Publicznej, Adamed, Jakubas Investment oraz Totalizator Sportowy.

Kontakt: Piotr Siergiej, rzecznik PAS, 510 069 020

Czyste powietrze za ćwierć wieku – nowe dane z gmin Metropolii Warszawskiej

W Metropolii Warszawskiej, obejmującej stolicę i ościenne gminy, dymi prawie 75 tysięcy starych kotłów na węgiel i drewno poniżej 5. klasy – podaje Polski Alarm Smogowy, który pozyskał te dane z gmin. W 2025 roku na terenie aglomeracji zamieszkałej przez 3,3 miliona osób, w ramach różnych dotacji zlikwidowano zaledwie 3020 kotłów. Od 1 stycznia 2028 roku na tym obszarze wejdzie w życie zakaz spalania węgla, ale wymiana urządzeń trwa zbyt wolno. Przy takim tempie likwidacja wysokoemisyjnych źródeł ciepła zakończy się za prawie ćwierć wieku.

W Metropolii Warszawskiej, obejmującej siedemdziesiąt mazowieckich gmin, funkcjonuje prawie 75 tysięcy starych kotłów na węgiel i drewno, z których znaczna część działa już nielegalnie i wpływa negatywnie na jakość powietrza. W aż trzydziestu trzech gminach liczba kotłów poniżej 5. klasy przekracza tysiąc. Na podium niechlubnego rankingu znalazły się: gmina Nasielsk (3341 kotłów), Mińsk Mazowiecki, gmina wiejska (2534) i Nieporęt (2418).  Najmniej starych kotłów dymi w Podkowie Leśnej (23), Pruszkowie (205) i Michałowicach (215). Z przeprowadzonej inwentaryzacji wynika, że największy problem z wysokoemisyjnymi urządzeniami na węgiel i drewno – i tym samym z zanieczyszczeniem powietrza – mogą mieć gminy położone na północny wschód od Warszawy. 

Zgodnie z uchwałą antysmogową dla Mazowsza, od 1 stycznia 2028 roku na terenie całego województwa zacznie obowiązywać zakaz użytkowania kotłów poniżej 5. klasy, a na terenie Metropolii Warszawskiej również zakaz stosowania węgla, przy czym kotły zamontowane przed uchwaleniem przepisów są wyjęte spod tego prawa. Nowe kotły z certyfikatem ekoprojektu zainstalowane po 1 czerwca 2022 roku, od 2028 roku będą mogły być zasilane wyłącznie biomasą. Oznacza to, że blisko 75 tysięcy starych kotłów w gminach Metropolii musi zostać wymienionych w ciągu najbliższych dwóch lat. Dodatkowo, prawie 70% z nich to kotły pozaklasowe, które już teraz są nielegalne. 

Polski Alarm Smogowy sprawdził również, ile kotłów wymienionych zostało na terenie Metropolii w ramach dostępnych programów dotacyjnych: w 2025 roku liczba ta wyniosła zaledwie 3020 sztuk. Należy pamiętać, że “kopciuchy” mogą być wymieniane przez mieszkańców bez dofinansowania, w ramach własnych środków. Gminy o największej aktywności w likwidacji starych źródeł ciepła z pomocą dotacji, podobnie jak w zeszłym roku, to: Warszawa (181), Mińsk Mazowiecki, gmina wiejska (127) i Otwock (121). Na końcu listy aktywności znalazły się: Strachówka (8), Piastów (3) i Podkowa Leśna, gdzie w ramach dotacji wymieniono tylko jeden kocioł. W tej ostatniej gminie pozostały jednak wyłącznie 23 kotły do likwidacji.  

PAS przedstawił również szacunkowe terminy zakończenia likwidacji niezgodnych z uchwałą antysmogową kotłów, a wyniki są fatalne. Przy zachowaniu tempa wymian z 2025 roku Nasielsk będzie czekał na czyste powietrze 32 lata, Mińsk Mazowiecki, gmina wiejska – 20 lat, a Nieporęt aż pół wieku. Szacunki pokazują, że przy utrzymaniu obecnego tempa wymiany kotłów, Metropolia Warszawska pozbędzie się problemu za 25 lat! 

– Aktywność gmin jest bardzo różna – komentuje Piotr Siergiej, rzecznik Polskiego Alarmu Smogowego. – Widzimy gminy takie jak Michałowice, gdzie wymiana starych kotłów zakończy się za siedem lat. Z drugiej jednak strony, w warszawskim “obwarzanku” mamy aż 49 gmin, w których na zakończenie wymiany kotłów poczekamy co najmniej 20 lat. Rekordzistą jest podwarszawski Piastów – tam przy założeniu obecnego tempa działań, wymiany zakończą się za 157 lat! Na ogólną liczbę 472 kotłów, w ramach dotacji wymieniono tylko trzy. Oczywiście liczba lat wskazująca, kiedy zakończy się wymiana starych urządzeń grzewczych jest tylko wskaźnikiem, ale musimy mieć świadomość, że pokazuje ona uśrednione tempo zmian zachodzących w danej gminie. Niestety, ogólna liczba wymian nie napawa optymizmem – na terenie gmin Metropolii wciąż pozostało prawie 75 tysięcy starych, wysokoemisyjnych urządzeń.

Ciekawie wygląda porównanie aktywności w latach 2024 i 2025. W gminie Cegłów mieszkańcy w ramach dotacji wymienili aż czterokrotnie więcej kotłów niż w poprzednim roku! Wysokie, dwu- i trzykrotne wzrosty aktywności mieszkańców w tym zakresie odnotowano również w gminach Milanówek, Kałuszyn, Leoncin i Latowicz. Niestety są również gminy, w których mieszkańcy tracą zainteresowanie likwidacją starych źródeł ciepła: w Piastowie wymieniono czterokrotnie mniej kotłów, w Serocku, Kobyłce i Starych Babicach – o połowę mniej. 

Aby wesprzeć mieszkańców w procesie termomodernizacji budynków i wymiany starych, nieefektywnych urządzeń, konieczny jest dobrze działający program Czyste Powietrze. Jest on kluczowy dla realizacji działań antysmogowych i likwidacji najbardziej zanieczyszczających powietrze kotłów. Bez jego sprawnego funkcjonowania, wspierającego przede wszystkim najuboższe gospodarstwa domowe, mieszkańcy nie będą mieli realnego wsparcia w dostosowaniu się do tych przepisów.

Ranking wymiany “kopciuchów” powstał podczas kolejnej edycji współpracy Polskiego Alarmu Smogowego z Grupą Pracuj, która wspiera działania antysmogowe w Warszawie i jej okolicach.

24 mieszkańców kontra 12 kopciuchów. Pierwszy taki wniosek w Polsce

Grupa mieszkańców Siemianowic Śląskich postanowiła wziąć sprawy czystego powietrza w swoje ręce i złożyła do prezydenta miasta wniosek dotyczący 12 kominów, które zatruwają okolicę. Władze miasta przychyliły się do ich argumentów i uruchomiły postępowanie administracyjne dotyczące wskazanych urządzeń grzewczych. 

Jest to bodaj pierwsze takie działanie podjęte przez grupę mieszkańców. Do tej pory o prowadzenie postępowań w tym trybie (art. 363 ustawy Prawo ochrony środowiska) wnioskowały organizacje społeczne zajmujące się jakością powietrza. Tym razem inicjatywa wyszła bezpośrednio od lokalnej społeczności. Dwudziestu czterech mieszkańców Siemianowic Śląskich wspólnie wystąpiło do prezydenta miasta z wnioskiem o wszczęcie postępowań administracyjnych dotyczących instalacji grzewczych, powodujących nadmierne zanieczyszczenie powietrza, a ten nadał sprawie bieg.

– Większość sąsiadów już dostosowała sposób ogrzewania swoich domów do obowiązujących przepisów. Ze względu na dramatyczną jakość powietrza, wymienili stare kotły i ponieśli związane z tym koszty. Chcemy tylko, żeby mniejszość, która nadal zanieczyszcza powietrze, również dostosowała się do prawa. Liczymy, że nasza determinacja przy wsparciu urzędu miasta skłoni resztę właścicieli nielegalnych już pieców do ich wymiany. Robimy to w interesie wszystkich mieszkańców – wyjaśnia jeden z inicjatorów wniosku z siemianowickiej dzielnicy Przełajka. – Akcję zamierzamy powtarzać w kolejnych latach, aż do eliminacji ostatniego nielegalnego kotła. Chodzi o zdrowie i jakość życia nas wszystkich. W okresie jesienno-zimowym w naszej dzielnicy normy dla pyłów zawieszonych przekraczają akceptowalny poziom kilkanaście razy. Smród z kominów jest nie do zniesienia. Kopciuchy muszą w końcu przestać nas truć – dodaje.

Pozytywnie, zarówno decyzję władz miasta, jak i obywatelską postawę mieszkańców ocenia Emil Nagalewski z Polskiego Alarmu Smogowego. – Coraz więcej osób zaczyna rozumieć, że czyste powietrze po prostu nam się należy. Dlatego bardzo ważne jest, że prezydent potraktował wniosek mieszkańców poważnie i zdecydował o wszczęciu postępowania. To odpowiedzialna i dobra decyzja. Równie ważna jest postawa samych mieszkańców, którzy zdecydowali się wspólnie wystąpić w tej sprawie. To przykład troski o wspólne dobro, jakim jest wolne od zanieczyszczeń i bezpieczne dla zdrowia powietrze – tłumaczy Nagalewski.

Co dalej z wnioskiem mieszkańców? Zdzisław Kuczma z Rybnickiego Alarmu Smogowego zwraca uwagę, że obowiązujące przepisy pozostawiają organom samorządu niewielką swobodę działania. – Wyroki sądów, w tym szczególnie wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 2023 roku i Naczelnego Sądu Administracyjnego z tego roku, pokazują jasno, że jeśli w trakcie oględzin we wskazanych lokalizacjach zostanie potwierdzone eksploatowanie instalacji niezgodnej z uchwałą antysmogową, to organ gminy nie ma wyboru i musi wydać decyzję nakazującą ograniczenie negatywnego oddziaływania na środowisko. W praktyce oznacza to konieczność wymiany takiego urządzenia. 

Sprawa z Siemianowic Śląskich może stać się ważnym precedensem pokazującym, że mieszkańcy mogą skutecznie korzystać z dostępnych narzędzi prawnych w walce o czyste powietrze. Jeśli postępowania potwierdzą naruszenie przepisów uchwały antysmogowej, właściciele wskazanych instalacji będą musieli dostosować sposób ogrzewania do obowiązującego prawa. Dla mieszkańców to jasny sygnał, że przepisy antysmogowe nie są tylko deklaracją, ale realnym narzędziem ochrony zdrowia i jakości życia. 

Gminy z Mazowsza i Podlasia liderami “Czystego Powietrza” – nowy ranking za 2025 rok

Gminy z województwa mazowieckiego zwyciężyły w rankingu aktywności w programie Czyste Powietrze za 2025 rok: w pierwszej setce znalazły się aż 23 gminy z tego województwa. Na podium znalazły się również województwa: podlaskie (14 gmin) oraz kujawsko-pomorskie (10 gmin). Zwycięzcą rankingu za rok 2025 została gmina Głuchołazy z woj. opolskiego, natomiast mazowiecka gmina Lutocin jest liderem rankingu obejmującym okres od początku jego funkcjonowania. W tej gminie prawie połowa właścicieli domów jednorodzinnych złożyła wniosek do programu. 

Polski Alarm Smogowy opublikował dane dotyczące realizacji programu Czyste Powietrze w poszczególnych gminach za 2025 rok. Przygotowane zestawienie przedstawia relację liczby złożonych wniosków do liczby budynków jednorodzinnych w danej gminie. Liczba wniosków składanych do tego programu świadczy między innymi o tempie likwidacji „kopciuchów” w gminach i, tym samym, o poprawie jakości powietrza. 

Największą aktywność w likwidacji starych kotłów na węgiel i drewno, czyli tzw. kopciuchów oraz poprawie efektywności energetycznej domów wykazały gminy z woj. mazowieckiego. To kolejny rok, w którym zwycięża Mazowsze – w pierwszej setce najaktywniejszych gmin aż 23 pochodzi z tego województwa. Na podium znalazły się również województwa: podlaskie (14 gmin) oraz kujawsko-pomorskie (10 gmin). W roku 2025 zwycięską gminą zostały Głuchołazy z woj. opolskiego. 

– Największa liczba starych kotłów w Polsce znajduje się na Mazowszu, dlatego cieszy nas utrzymująca się pierwsza pozycja tego województwa. Od 1 stycznia 2023 roku na mocy uchwały antysmogowej zakazane jest użytkowanie pozaklasowych kotłów, tzw. kopciuchów – podsumowuje Piotr Siergiej, rzecznik PAS – To kolejny rok, w którym mieszkańcy mazowieckich gmin najaktywniej w Polsce wymieniają kotły i ocieplają domy. W ponad stu gminach działają pracownicy wspierani przez Urząd Marszałkowski w programie “Mazowsze bez smogu”, którzy edukują mieszkańców, co przekłada się na zmianę ich podejścia do jakości powietrza. 

W rankingu obejmującym program Czyste Powietrze od początku jego działania wygrywa mazowiecki Lutocin: na 1060 domów jednorodzinnych złożono aż 483 wnioski! W tym rozszerzonym zestawieniu na podium znalazła się również podkrakowska gmina Igołomia-Wawrzeńczyce i leżące pod Rybnikiem gminy Radlin i Jejkowice, gdzie liczba wniosków sięga prawie połowy wszystkich domów jednorodzinnych. Przykład Radlina, który dwukrotnie uczestniczył w kampanii PAS “Zobacz, czym oddychasz” czy Jejkowic, w których funkcjonuje straż międzygminna pokazuje, że aktywność gmin przekłada się na wysoką liczbę składanych przez mieszkańców wniosków dotacyjnych.

Gminy z województwa śląskiego tradycyjnie zajmowały wysokie pozycje w rankingu. W pierwszej trzydziestce wieloletniego podsumowania znalazło się aż 15 gmin z tego województwa.

Najnowszy ranking obejmuje rok 2025 i jest dostępny na stronie polskialarmsmogowy.pl/ranking, gdzie można sprawdzić, na którym miejscu zestawienia znalazła się dowolna gmina. Ranking opracował Polski Alarm Smogowy na podstawie danych NFOŚiGW pozyskanych w ramach dostępu do informacji publicznej. O pozycji danej gminy w rankingu decyduje wskaźnik, którego wartość wyznacza liczba wniosków złożonych z terenu danej gminy na 1000 budynków jednorodzinnych.

LISTA WSZYSTKICH GMIN W POLSCE (RANKING PROGRAMU CZYSTE POWIETRZE) DO POBRANIA TUTAJ

Spada liczba kopciuchów w “obwarzanku” Krakowa – KAS podał najnowsze dane 

Walka ze smogiem w gminach otaczających Kraków przynosi efekty. Choć wciąż stoją przed nami wyzwania, dane pokazują pozytywny trend – liczba najstarszych i najbardziej zanieczyszczających powietrze kotłów na węgiel i drewno, tzw. kopciuchów, znacząco zmalała. Z najnowszych danych wynika, że na koniec 2025 roku liczba nielegalnych, pozaklasowych kotłów spadła do 7665 sztuk.

Jeszcze w 2020 roku szacowano, że w „obwarzanku” funkcjonuje około 23 tysiące starych, pozaklasowych kotłów. W 2024 roku w gminach Metropolii Krakowskiej niecałe 11 tysięcy budynków jednorodzinnych ogrzewano wyłącznie kopciuchami. Rok 2025 przynosi dalszy spadek liczby wysokoemisyjnych urządzeń grzewczych – do 7665 sztuk. Statystyki pokazują jednak, że w wielu gminach proces ten wymaga jeszcze dużego przyspieszenia. Najwięcej kopciuchów znajduje się w gminach: Wieliczka (1202), Niepołomice (957), Kocmyrzów-Luborzyca (761). Choć liczba starych, kopcących pieców i kotłów systematycznie spada, to warto podkreślić, że  od 1 maja 2024 roku są to urządzenia nielegalne i od dawna nie powinny być już użytkowane. 

Obserwowana w niektórych gminach konsekwencja we wdrażaniu uchwał antysmogowych, przynosi rezultaty. Kraków jako pierwszy wyznaczył kierunek zmian i dzięki likwidacji około 30 tysięcy starych urządzeń grzewczych, liczba dni smogowych na stacji tła przy ul. Bujaka spadła ze 116 w 2012 roku do 25 w 2025 roku. Podobnie w Skawinie, gdzie jeszcze w 2012 roku takich dni było 120, a w 2025 roku 15.

Biorąc pod uwagę długoterminowe działania gmin, na wyróżnienie zasługują Michałowice, Świątniki Górne oraz Skawina, które włożyły najwięcej pracy w działania związane z likwidacją kopciuchów na przestrzeni ostatnich pięciu lat, redukując ich liczbę o: Michałowice: 1802 (spadek o 93%), Świątniki Górne: 900 (spadek o 77%), Skawina: 1880 (spadek o 75%).

– Aby przyspieszyć tempo zmian, konieczne jest jeszcze większe zaangażowanie władz lokalnych – mówi Ewa Lutomska z Krakowskiego Alarmu Smogowego – Gminy powinny zintensyfikować działania informacyjne i wspierać mieszkańców w procesie pozyskiwania dotacji. Niezbędnym elementem jest również skuteczne egzekwowanie przepisów. 

Choć likwidacja kopciuchów postępuje, mieszkańcy całego województwa muszą już teraz przygotować się na kolejny ważny etap uchwały antysmogowej. Od 1 stycznia 2027 roku wejdą w życie nowe ograniczenia, które obejmą kotły 3. i 4. klasy. Według stanu na koniec 2025 roku, na terenie Metropolii Krakowskiej wciąż funkcjonuje 7830 takich urządzeń. Najwięcej z nich znajduje się w gminach: Czernichów (1161), Skawina (867), Wieliczka (865).

Kotły te również charakteryzuje istotna emisja zanieczyszczeń do powietrza i ich wymiana będzie kluczowa dla redukcji niebezpiecznych pyłów zawieszonych i benzo(a)pirenu, których głównym źródłem jest spalanie węgla i drewna w domowych kotłach, a co za tym idzie, dalszej poprawy jakości powietrza. W dostosowaniu się do przepisów mieszkańcom może pomóc program Czyste Powietrze, który oferuje dofinansowanie na termomodernizację i nowe źródła ciepła, a także dotacje gminne.

– Ważnym elementem wspólnej troski o jakość powietrza jest również kwestia zanieczyszczeń transportowych. Choć wprowadzenie Strefy Czystego Transportu w Krakowie budziło w gminach „obwarzanka” głosy sprzeciwu, należy traktować te działania jako spójny element troski o jakość powietrza – dodaje Ewa Lutomska – Zanieczyszczenia powietrza nie znają granic administracyjnych – tak jak dym z kominów napływa do Krakowa z sąsiednich gmin, tak też emisje transportowe z najstarszych samochodów mają negatywny wpływ na zdrowie mieszkańców lokalnie. Aby odczuć realną poprawę, musimy działać dwutorowo: eliminując niską emisję z domowych pieców i jednocześnie ograniczając zanieczyszczenia z rur wydechowych. 

Bez wspólnego wysiłku samorządów, wzmocnienia procesów kontroli oraz świadomego działania mieszkańców, respektujących obowiązujące przepisy antysmogowe, jakość powietrza nie będzie bezpieczna dla zdrowia.

Tegorocznemu raportowi z “obwarzanka” towarzyszy wystawa fotografii autorstwa Stana Barańskiego, który przemierzył Małopolskę podczas epizodu smogowego na przełomie 2025 i 2026 roku. Efektem jest prawie 200 zdjęć z całego województwa, a wybrane z nich można oglądać codziennie od 16 do 20 w galerii Składu Solnego (ul. Na Zjeździe 8) do 9 marca włącznie.

Nowa ustawa pomija dziesiątki tysięcy pokrzywdzonych beneficjentów programu Czyste Powietrze

Dziś zakończyły się konsultacje społeczne ustawy, która ma pomóc pokrzywdzonym beneficjentom programu Czyste Powietrze. Polski Alarm Smogowy oraz prawnicy z Frank Bold krytycznie oceniają rządowy projekt wskazując, że pozostawia on bez pomocy tysiące najuboższych gospodarstw, którym obecnie wojewódzkie fundusze ochrony środowiska w nieuprawniony sposób obcinają przyznane wcześniej dofinansowanie. Zarówno PAS jak i Frank Bold apelują do posłów oraz premiera o objęcie ochroną wszystkich pokrzywdzonych beneficjentów. Obywatele nie powinni płacić za błędy popełnione przez NFOŚiGW – twierdzą eksperci.

Zaproponowany projekt ustawy ma chronić beneficjentów programu Czyste Powietrze w sytuacji, gdy firma wykonująca inwestycje (docieplenie domu, wymianę źródła ciepła itd.) pobrała zaliczkę z wojewódzkiego funduszu ochrony środowiska na realizację inwestycji i jej nie wykonała.

Obecnie oszukany beneficjent jest zobowiązany do zwrotu całej zaliczki wraz z odsetkami do wojewódzkiego funduszu. Są to kwoty nieraz sięgające kilkudziesięciu tysięcy złotych, których beneficjenci nie mają, zwłaszcza w przypadkach gospodarstw domowych o najniższych dochodach. Zgodnie z projektem ustawy po złożeniu przez beneficjenta lub fundusz zawiadomienia o przestępstwie odracza się spłatę należności do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Alarm Smogowy i Frank Bold wskazują, że rządowa propozycja nie daje pełnej ochrony pokrzywdzonym beneficjentom oraz zawiera poważne błędy.

Podstawowym zaniedbaniem rządowego projektu jest pominięcie największej grupy poszkodowanych – mówi Miłosz Jakubowski, radca prawny z Frank Bold. Chodzi o osoby, którym wojewódzkie fundusze przyznały wcześniej dotacje, inwestycja została już zrealizowana przez wykonawcę, ale potem okazuje się, że fundusz arbitralnie obniżył kwotę dotacji względem kwoty wskazanej we wniosku (a tym samym w umowie dotacji), argumentując to rzekomym zawyżeniem kosztów realizacji przedsięwzięcia – dodaje Jakubowski.

Takie przypadki mają charakter masowy. Wojewódzkie fundusze w całym kraju obniżają wcześniej zaakceptowane kwoty dofinansowania (w szczególności dotyczy to stolarki okiennej i drzwiowej). Fundusze powołują się przy tym na maksymalne kwoty dotacji określone w tabeli 2 Załącznika 2 do Programu Czyste Powietrze, która weszła w życie 31 marca 2025 r. Problem polega na tym, że fundusze w nieuprawniony sposób stosują te zasady wstecz, przykładając limity (wyrażone w zł/m²) do umów zawartych w czasie, gdy takie ograniczenia nie obowiązywały.

Opisany mechanizm jest szczególnie dotkliwy dla beneficjentów o najniższych dochodach, zakwalifikowanych do najwyższego poziomu dofinansowania. W ich przypadku dotacje są obniżane o kilkanaście, a niekiedy kilkadziesiąt tysięcy złotych. Prowadzi to do drastycznych sytuacji: od odmowy wypłaty drugiej transzy, aż po nakaz zwrotu części środków wypłaconych już w ramach prefinansowania. Takie podejście stosuje się wobec osób, które nie dysponują i nigdy nie będą dysponować tak dużymi kwotami pieniędzy, które dodatkowo nie ponoszą żadnej odpowiedzialności za opisaną sytuację.

Należy podkreślić, że fundusze dysponowały pełną informacją o kosztach inwestycji oraz treścią umów z wykonawcami już na etapie rozpatrywania wniosków o dotację. Wówczas kwoty te nie były kwestionowane, a kosztorysy były akceptowane.

– Faktem jest, że przed reformą z marca 2025 r. nie obowiązywały maksymalne limity dotacji do stolarki okiennej i drzwiowej, co prowadziło do zawyżania marży zysku – jednak Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Ministerstwo Klimatu były w pełni świadome tego faktu i konsekwencji z niego płynących. Mimo to przez wiele miesięcy nic z tym nie robiły. – mówi Andrzej Guła, prezes Alarmu Smogowego

– Teraz odpowiedzialność za swoje zaniedbania przerzucają na najuboższe gospodarstwa domowe. Nie ma naszej akceptacji dla takiej sytuacji, dlatego też będziemy apelować do rządu aby w procesie legislacyjnym objąć ochroną wszystkich poszkodowanych beneficjentów – dodaje Guła.

Jak dodaje mecenas Jakubowski – Beneficjent, który zaufał instytucji państwowej i w dobrej wierze przystąpił do przedsięwzięcia często przekraczającego jego możliwości finansowe, nie powinien ponosić konsekwencji za nieprawidłowości, na które nie miał wpływu. Odpowiedzialność za błędy przy wycenie i wykonaniu robót powinni ponosić wyłącznie wykonawcy, a za nieprawidłowości w procesie rozpatrywania wniosków i przyznawania dotacji – właściwe fundusze ochrony środowiska.

O tym, że w programie występowały masowe przypadki nadużyć polegające na zawyżaniu cen pisał w piśmie z 28 marca 2024 r. minister Bolesta do prezes NFOŚiGW. Jednak między tym listem, a 26 listopada 2024 roku (kiedy wstrzymano program) przyjęto blisko 150 tysięcy wniosków na kwotę przekraczającą 8 miliardów złotych mając pełną świadomość skali i charakteru nadużyć w programie Czyste Powietrze, w tym zawyżania kosztów. Limity cenowe dla dotacji przyjęto dopiero w marcu 2025 r.

Pojawia się pytanie – zwraca uwagę Andrzej Guła – czy w obliczu doniesień o problemach z finansowaniem programu Czyste Powietrze, proceder wstecznego naliczania kosztów skutkujący zwrotem finansowania przez obywateli jest sposobem na zasypanie luki finansowej programu? Wygląda na to, że beneficjenci programu Czyste Powietrze płacą teraz za błędy popełnione przez urzędników – dodaje Guła.

Smogowi rekordziści – małe miasta trują, metropolie w środku listy, najczyściej na wybrzeżu

Polski Alarm Smogowy sprawdził wyniki pomiarów jakości powietrza w 2025 roku. Z analizy nasuwa się oczywisty wniosek: powietrze w Polsce - głównie w sezonie...

Polska powiatowa dusi się w smogu. Mobilne płuca pokażą, czym oddychają mieszkańcy gmin

Polski Alarm Smogowy rozpoczyna ósmą edycję kampanii „Zobacz, czym oddychasz”. W tym sezonie grzewczym mobilne płuca odwiedzą 30 miejscowości w 14 województwach, przede wszystkim...

Alarmujący raport epidemiologów: polski smog odpowiada za 32 tysiące zgonów, co dziesiąty zawał i...

Epidemiolodzy ostrzegają: polski smog przyczynia się do prawie 32 tysięcy przedwczesnych zgonów rocznie - to niemal 20 razy więcej niż liczba śmiertelnych ofiar wypadków...

Jak gminy egzekwują przepisy antysmogowe? Nowe raporty Polskiego Alarmu Smogowego

Jak gminy egzekwują uchwały antysmogowe i zakaz spalania odpadów? Polski Alarm Smogowy przedstawia trzy raporty dotyczące kontroli palenisk prowadzonych w 2025 roku w Małopolsce,...

Pelletowy szok cenowy – raport kosztów ogrzewania

Spośród popularnych metod ogrzewania domów najdroższy w eksploatacji okazał się kocioł pelletowy - wynika z najnowszego raportu Polskiego Alarmu Smogowego. Roczny koszt dla typowego...

Budynki do zmiany. Project Tempo i Polski Alarm Smogowy proponują pakiet reform.

Podczas XXXV Forum Ekonomicznego w Karpaczu dwa think tanki – Project Tempo i Polski Alarm Smogowy zaproponowały warty ponad 250 miliardów złotych pakiet inwestycyjny...